آمپول اسپارتینا هفتهای یکبار و فقط به صورت زیرجلدی تزریق میشود؛ دوز مصرف اسپارتینا معمولاً از ۲.۵ میلی گرم شروع میشود و با نظر پزشک هر چهار هفته ۲.۵ میلیگرم افزایش مییابد تا حداکثر ۱۵ میلیگرم. محل تزریق شکم (حداقل ۵ سانتیمتر از ناف)، سطح رویی ران یا یک سوم میانی پشت بازو است و باید هر نوبت عوض شود. قلم چند دوز و فیزیوجکت تک دوز روش آماده سازی یکسانی ندارند. نحوه مصرف آمپول اسپارتینا و نحوه تزریق آمپول اسپارتینا را باید روی همان دستگاهی یاد بگیرید که داخل جعبه شماست؛ دستور قلم را روی فیزیوجکت پیاده نکنید.
اگر جعبه را تازه از داروخانه گرفتهاید و برای اولین تزریق دستتان میلرزد، تنها نیستید. اولین تزریق اسپارتینا برای بیشتر افراد استرس زاتر از خود تزریق است. دلیلش سختی کار نیست، ناآشنایی با مراحل است: سوزن کدام طرف نصب میشود؟ عدد ۶۰ روی قلم یعنی چه؟ اگر قطرهای بیرون آمد چه کنم؟ این مقاله همین سؤالها را بهترتیب جواب میدهد. از دوز و زمان مصرف شروع میکنیم و بعد به مراحل تزریق با قلم و فیزیوجکت میرسیم. توجه داشته باشید که اسپارتینا داروی نسخهای است و این متن جایگزین آموزش حضوری پزشک یا داروساز نیست. پیش از اولین تزریق، یک بار مراحل را جلوی تیم درمان تمرین کنید.
نحوه مصرف آمپول اسپارتینا چگونه است؟
اسپارتینا فقط به صورت زیرجلدی و هفتهای یک بار مصرف میشود. یعنی دارو باید وارد لایهی چربی زیر پوست شود، نه عضله و نه رگ. مصرف خوراکی، تزریق عضلانی یا تزریق روزانه ندارد.
مادهی مؤثر آن تیرزپاتاید (Tirzepatide) است. این دارو همزمان روی گیرندههای دو هورمون رودهای، یعنی GIP و GLP-1، اثر میگذارد. نتیجهاش کنترل بهتر اشتها و قند خون است. به همین دلیل پزشکان آن را برای دیابت نوع ۲ و مدیریت وزن در افراد واجد شرایط تجویز میکنند. اینکه در مورد شما برای کدام هدف و با چه دوزی تجویز شود، تصمیم پزشک معالج است.
دلیل تزریق هفتگی، نیمه عمر طولانی دارو است. تیرزپاتاید حدود ۵ روز طول میکشد تا نصف مقدار آن از بدن پاک شود، پس یک تزریق غلظت مؤثر را تا هفتهی بعد نگه میدارد. با تزریق منظم، سطح دارو در خون معمولاً بعد از حدود ۴ هفته پایدار میشود. همین را میتوان دلیل مهمترین قانون مصرف دانست: فاصلهی تزریقها را کوتاه نکنید. تزریق زود هنگام باعث تجمع دارو میشود و بیشترین فشار را روی دستگاه گوارش میآورد.
دوز مصرف اسپارتینا چقدر است؟
دوز مصرف اسپارتینا را خودتان انتخاب نمیکنید؛ پزشک بر اساس تحمل گوارشی، هدف درمان (کنترل وزن، دیابت نوع ۲ یا آپنه انسدادی خواب) و پاسخ بدن، آن را مرحلهبهمرحله بالا میبرد. شروع استاندارد بزرگسالان ۲.۵ میلیگرم، یکبار در هفته، به مدت چهار هفته است. این دوز برای عادتدادن معده طراحی شده، نه برای اثر کامل درمانی.
بعد از چهار هفته، اگر تهوع یا استفراغ غیرقابلتحمل نباشد، دوز معمولاً به ۵ میلیگرم میرسد. افزایشهای بعدی ۲.۵ میلیگرمی و با فاصله حداقل چهار هفته است: ۷.۵، ۱۰، ۱۲.۵ و حداکثر ۱۵ میلیگرم. پرش از ۲.۵ به ۱۰ بدون نظر پزشک همان جایی است که خیلیها درمان را به خاطر عوارض گوارشی رها میکنند. برای دیابت نوع ۲ و کنترل وزن سقف بزرگسالان ۱۵ میلیگرم است؛ در آپنه انسدادی خواب هدف نهایی معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلی گرم است. قلم یا فیزیوجکت باید همان عدد نسخه باشد.
| دوره | دوز معمول هفتگی | نکته عملی |
| هفته ۱ تا ۴ | ۲.۵ میلیگرم | دوز شروع؛ انتظار اثر کامل لاغری از این مرحله واقعبینانه نیست |
| هفته ۵ تا ۸ | ۵ میلیگرم | اولین دوز درمانی رایج؛ اگر تحمل ضعیف است، پزشک ممکن است ۲.۵ را تمدید کند |
| در صورت نیاز، هر ۴ هفته | ۷.۵ سپس ۱۰ سپس ۱۲.۵ سپس ۱۵ میلیگرم | افزایش فقط با تأیید پزشک؛ سقف بزرگسالان ۱۵ میلیگرم |
| آپنه انسدادی خواب | شروع ۲.۵، سپس ۵، هدف نهایی ۱۰ یا ۱۵ | برنامه را با همان نسخه پزشک پیش ببرید، نه با جدول اینترنت |
زمان مناسب مصرف آمپول اسپارتینا کی هست؟
زمان مصرف آمپول اسپارتینا هر ساعت از روز و هر روز هفته میتواند باشد، به شرط اینکه هر هفته همان روز را رعایت کنید. ارتباطی با وعدهی غذایی ندارد؛ چه ناشتا باشید و چه با غذا، تفاوتی در نحوهی مصرف نیست. برچسب FDA برای همین مادهی مؤثر همین را میگوید:
«Administer once weekly at any time of day, with or without meals.» ترجمه: «دارو را هفتهای یک بار و در هر ساعت از روز، با غذا یا بدون غذا تزریق کنید.»
توجه کنید که این نقل قول از برچسب داروی تیرزپاتایدِ آمریکایی است. برای فرآوردهی ایرانی، ملاک اصلی بروشور رسمی همان بسته و توصیهی پزشک شماست. پس بهترین زمان یعنی زمانی که بتوانید هر هفته ثابت نگهش دارید. اگر مثلاً جمعهها عصر آرامتر هستید و حواستان به قلم هست، همان را انتخاب کنید. روز تزریق را میشود عوض کرد، به شرط اینکه بین دو دوز دستکم ۳ روز (۷۲ ساعت) فاصله باشد. یک یادآور هفتگی روی گوشی بگذارید و اگر روز را عوض کردید، یادآور را هم اصلاح کنید.
نکات مهم قبل از تزریق آمپول اسپارتینا
قبل از هر تزریق چند بررسی ساده بیشتر خطاها را حذف میکند:
- قدرت قلم یا فیزیوجکت را با نسخه مقایسه کنید. عدد روی برچسب باید همان دوز نوشتهشده توسط پزشک باشد.
- تاریخ انقضا و ظاهر دارو را ببینید. مایع باید شفاف باشد، بدون ذرهی معلق و بدون یخزدگی. اگر کدر است یا یخ زده، استفاده نکنید.
- ۱۵ تا ۲۰ دقیقه قبل از تزریق، دارو را از یخچال بیرون بیاورید. لازم نیست آن را با آب گرم، مایکروویو یا حرارت مستقیم گرم کنید. همدما شدن با محیط کافی است.
- دستها را با آب و صابون بشویید و سطح تمیز و نور کافی داشته باشید.
- وسایل را از قبل آماده کنید: پد الکلی، پنبه یا گاز خشک، و برای قلم، یک سوزن نو. توصیهی بروشور، سوزن با گیج ۲۹ تا ۳۲ و طول ۶ میلیمتر است.
- اگر انسولین هم مصرف میکنید، اسپارتینا را در همان نقطهی تزریق انسولین نزنید. اگر همراه انسولین یا داروهای سولفونیلاوره مصرف میشود، قند خون را طبق دستور پزشک کنترل کنید.
- قلم را با کسی شریک نشوید. هر قلم فقط برای یک نفر است.
اگر باردارید، قصد بارداری یا شیردهی دارید، یا سابقهی پانکراتیت یا مشکل تیروئید دارید، این موضوع را پیش از شروع با پزشک در میان بگذارید. برچسب آمریکایی داروی همخانواده همچنین توصیه میکند خانمهایی که قرص ضدبارداری مصرف میکنند، در ۴ هفتهی اول و بعد از هر افزایش دوز از روش غیرخوراکی هم کمک بگیرند. این مورد را حتماً با پزشک خود مرور کنید.
قلم چند دوز یا فیزیوجکت تک دوز؟ تفاوت در چیست
| ویژگی | قلم چنددوز (قلم از پیش پر شده) | فیزیوجکت (تکدوز) |
| تعداد دوز | ۴ دوز، یک ماه مصرف | ۱ دوز، یکبارمصرف |
| سوزن | باید سوزن نو نصب شود | سوزن داخل دستگاه است |
| هواگیری | فقط در اولین استفاده از هر قلم | ندارد |
| تنظیم دوز | با پیچ تنظیم روی ۶۰ کلیک | از قبل تنظیم شده |
| بعد از تزریق | سوزن جدا و دور ریخته شود، قلم بماند | کل دستگاه دور ریخته شود |
هر جعبهی فیزیوجکت چهار عدد دارد که برای یک ماه کافی است. برای کسی که از سوزن میترسد، فیزیوجکت راحتتر است چون سوزن دیده نمیشود. قلم چنددوز اما مراحل بیشتری دارد و خطای کاربریاش هم بیشتر است. دلیلش همین مراحل اضافه است، نه اینکه اثر متفاوتی داشته باشد.
محل تزریق آمپول اسپارتینا کجاست؟
- شکم: با فاصلهی دستکم ۵ سانتیمتر از ناف.
- ران: سطح جلویی و خارجی، از ۵ سانتیمتر پایینتر از کشالهی ران تا ۵ سانتیمتر بالاتر از زانو.
- بازو: یکسوم میانی بخش پشتی و خارجی. رسیدن به این ناحیه برای خود فرد سخت است و بهتر است کسی دیگر تزریق را انجام دهد.
| هفته | محل تزریق |
| ۱ | سمت راست شکم |
| ۲ | سمت چپ شکم |
| ۳ | ران راست |
| ۴ | ران چپ |
| ۵ | پشت بازو (با کمک فرد دیگر) |
| ۶ | دوباره شکم، در نقطهای متفاوت |
روی پوست قرمز، کبود، زخمی، دارای اسکار، سفت یا متورم تزریق نکنید. یک یادداشت ساده در گوشی که بنویسد هفتهی قبل کجا تزریق کردهاید، جلوی حدس زدن را میگیرد.
نحوه تزریق اسپارتینا قلمی (قلم چند دوز) گام به گام
قلم اسپارتینا برای چهار تزریق هفتگی طراحی شده و قرار نیست همهی آن یکباره تزریق شود. مراحل زیر با بروشور رسمی همخوانی دارد.
۱. آماده سازی قلم و نصب سوزن
قلم را ۱۵ تا ۲۰ دقیقه از یخچال بیرون بگذارید. سرپوش را بردارید و محل اتصال سوزن را با پد الکلی تمیز کنید. سوزن نو را بدون چرخش مستقیم روی قلم بگذارید و سپس در جهت عقربههای ساعت بچرخانید تا محکم شود. درپوش خارجی سوزن را نگه دارید، چون بعداً برای جدا کردن سوزن لازم است. درپوش داخلی را دور بیندازید.
۲. هواگیری قلم (فقط در اولین استفاده از هر قلم نو)
هواگیری برای هر تزریق لازم نیست و فقط یک بار برای هر قلم جدید انجام میشود. قلم را با سوزنِ رو به بالا نگه دارید و انتخابگر را روی عدد ۲ بگذارید. به مخزن دارو آرام ضربه بزنید تا حبابها بالا بروند. دکمهی تزریق را فشار دهید تا عدد ۰ ظاهر شود و یک قطره از نوک سوزن بیرون بیاید. اگر قطرهای دیده نشد، مراحل را تا ۴ بار تکرار کنید. اگر باز هم چیزی خارج نشد، سوزن را عوض کنید. اگر مشکل ادامه داشت، از قلم استفاده نکنید و با واحد حمایت از بیمار، که شمارهاش روی بسته آمده، تماس بگیرید. قبل از نصب سوزن، هیچ وقت دکمهی تزریق را فشار ندهید.
۳. نحوه تنظیم دوز قلم اسپارتینا
پیچ تنظیم را بچرخانید تا عدد ۶۰ در پنجرهی نمایشگر مقابل نشانگر قرار بگیرد. هر دوز کامل قلم اسپارتینا برابر ۶۰ کلیک است. مفهوم مهم اینجاست: میلیگرم دوز را «قدرت قلم» تعیین میکند، نه تعداد کلیک. قلم ۵ میلیگرمی با ۶۰ کلیک، یک دوز ۵ میلیگرمی میدهد. قلم ۷.۵ هم با ۶۰ کلیک ۷.۵ میلیگرم.
- نحوه تنظیم دوز قلم اسپارتینا ۱۰: قلم ۱۰ میلیگرمی را بردارید و پیچ را روی ۶۰ بگذارید. به تعداد کلیک دیگری نیاز ندارید.
- نحوه تنظیم دوز قلم اسپارتینا ۱۵: برای دوز ۱۵ میلیگرم باید قلم ۱۵ میلیگرمی داشته باشید و پیچ را روی ۶۰ بگذارید. برای رسیدن به این دوز با دو قلم کوچکتر خودتان ترکیب نسازید.
- اگر بیش از حد چرخاندید، پیچ را در جهت مخالف برگردانید. هنگام تنظیم، دکمهی تزریق را فشار ندهید، چون دارو خارج میشود.
- برای اندازه گیری فقط از پیچ تنظیم استفاده کنید. خط کشی روی مخزن دارو ملاک نیست.
۴. تزریق
محل را با پد الکلی از مرکز به بیرون ضدعفونی کنید و صبر کنید خشک شود. روی آن فوت نکنید. با یک دست پوست را جمع کنید و قلم را با زاویهی ۹۰ درجه وارد پوست کنید. دکمهی انتهای قلم را تا آخر فشار دهید تا عدد ۰ دیده شود. بعد ۱۰ ثانیه دیگر دکمه را پایین نگه دارید و آنگاه سوزن را بیرون بکشید. رایج ترین اشتباه، بیرون کشیدن زود هنگام قلم است که بخشی از دوز را وارد بدن نمیکند.
۵. بعد از تزریق
درپوش خارجی را روی سوزن بگذارید، سوزن را بچرخانید و جدا کنید و دور بیندازید. سوزن نباید تا هفتهی بعد روی قلم بماند. سرپوش قلم را ببندید و آن را در بستهی اصلی در یخچال بگذارید.
نحوه تزریق اسپارتینا تک دوز (فیزیوجکت) گام به گام
فیزیوجکت ابزار خودکار و یکبارمصرف است. سوزن نصب نمیکنید، هواگیری نمیکنید و دوز تنظیم نمیکنید.
- آمادهسازی: ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بعد از خروج از یخچال، دستها را بشویید و محل را با پد الکلی تمیز کنید. اجازه دهید خود بهخود خشک شود.
- برداشتن درپوش: بدنه را با یک دست بگیرید و درپوش را مستقیم بکشید. آن را نچرخانید. درپوش را فقط وقتی بردارید که کاملاً آمادهی تزریق هستید.
- قرار دادن روی پوست: انتهای شفاف را با زاویهی ۹۰ درجه روی پوست بگذارید و فشار دهید تا کاملاً جمع شود. تا زمانی که فشار کافی وارد نشود، دستگاه کار نمیکند.
- شروع تزریق: دکمهی زرد بالای دستگاه را با انگشت شست فشار دهید. صدای کلیک یعنی تزریق شروع شده. دستگاه را حدود ۱۰ ثانیه بی حرکت نگه دارید و از پنجرهی شفاف مطمئن شوید همهی دارو تخلیه شده است.
- برداشتن: دستگاه را مستقیم از پوست بردارید. اگر خونریزی مختصر بود، پنبهی خشک را ۱۰ ثانیه آرام روی محل بگذارید و ماساژ ندهید. سپس کل دستگاه را دور بیندازید.
مراقبت از محل تزریق و مدیریت درد
قرمزی مختصر، خارش خفیف یا تورم کوچک در محل تزریق طبیعی است و معمولاً ظرف چند ساعت تا چند روز برطرف میشود. برای کاهش ناراحتی، کمپرس سرد پیچیده در پارچه را کوتاهمدت روی محل بگذارید. یخ را مستقیم روی پوست نگذارید. محل را نخارانید و ماساژ ندهید. اگر از درد تزریق نگران هستید، بدانید که تزریق در بافت چربی (نه عضله) معمولاً کمدردتر است. رعایت زاویه، خشک بودن الکل پیش از تزریق و انتخاب محل صحیح هم کمک میکند. فعالیت روزمره و ورزش سبک بعد از تزریق محدودیتی ندارد.
اشتباهات رایج در تزریق آمپول اسپارتینا
- برداشتن قلم یا فیزیوجکت پیش از تمام شدن ۱۰ ثانیه
- تزریق مکرر در یک نقطه
- تزریق روی پوست آسیبدیده، دارای اسکار یا کبودی
- گرم کردن دارو با دست، آب گرم یا منبع حرارتی
- نگه داشتن سوزن روی قلم تا هفتهی بعد
- استفادهی چند نفر از یک قلم
- تزریق روی لباس یا بدون ضدعفونی
- تزریق همهی داروی قلم در یک نوبت
اگر یک نوبت تزریق اسپارتینا را فراموش کردید چه کنید؟
اگر از موعد همیشگی ۴ روز یا کمتر (حداکثر ۹۶ ساعت) گذشته، به محض یادآوری تزریق کنید و نوبت بعد را همان روز هفتگی همیشگی بزنید. اگر بیش از ۴ روز گذشته، آن نوبت را رها کنید و تا روز برنامه ریزی شده صبر کنید. برای جبران، دوز را دو برابر نکنید و دو تزریق را با فاصله کمتر از ۳ روز انجام ندهید. این قاعده برای قلم و فیزیوجکت یکی است.
اگر سه نوبت یا بیشتر جا مانده، خودسرانه با دوز قبلی شروع نکنید؛ ممکن است پزشک برای کاهش تهوع دوباره از دوز پایینتر شروع کند. برچسب FDA برای تیرزپاتاید همین پنجره ۴ روزه را نوشته است:
“If a dose is missed, instruct patients to administer MOUNJARO as soon as possible within 4 days (96 hours) after the missed dose. If more than 4 days have passed, skip the missed dose and administer the next dose on the regularly scheduled day.” «اگر دوز فراموش شد، به بیماران آموزش دهید دارو را در اسرع وقت و ظرف ۴ روز (۹۶ ساعت) پس از دوز ازدسترفته تزریق کنند. اگر بیش از ۴ روز گذشته، دوز فراموششده را رد کنند و دوز بعدی را در روز برنامهریزیشده همیشگی بزنند.»
نگهداری صحیح قلم و فیزیوجکت اسپارتینا
قلم و فیزیوجکت را در یخچال با دمای ۲ تا ۸ درجهی سانتیگراد و در بستهی اصلی نگه دارید. نباید فریز شوند؛ دارویی که یخ زده، قابل استفاده نیست. آن را از نور مستقیم آفتاب و محیطهای گرم مثل داخل ماشین دور نگه دارید و از دسترس کودکان خارج کنید. اگر مطمئن نیستید دارو در شرایط نامناسب مانده یا نه، حتی بدون تغییر ظاهر، پیش از تزریق از داروساز بپرسید.
نکات کنار تزریق آمپول لاغری اسپارتینا: تغذیه، آب و مکمل
مصرف اسپارتینا معمولاً با کاهش اشتها همراه است، و همین ممکن است پروتئین و آب دریافتی را کم کند. وعدههای کوچکتر، غذاهای زودهضم و نوشیدن آب کافی را در اولویت بگذارید و از غذاهای چرب و پرادویه پرهیز کنید. اگر به مکمل هم فکر میکنید، پیش از خرید مکمل کاهش وزن یا هر مکمل دیگری با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید. همهی مکملها برای همهی افراد و همهی دوزها مناسب نیستند.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید؟
اگر تزریق به هر دلیل ناموفق بود، درد شدید و غیرعادی در محل تزریق داشتید یا بثورات پوستی گسترده دیدید، با پزشک یا داروساز تماس بگیرید. تورم شدید صورت و گلو یا تنگی نفس نشانهی واکنش آلرژیک است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید. درد شدید شکم، به ویژه اگر با استفراغ همراه باشد، هم نیازمند بررسی سریع است. برای شناخت کامل عوارض آمپول اسپارتینا و راههای مدیریت تهوع و اسهال، مقالهی اختصاصی را بخوانید.
جمع بندی
نحوه مصرف آمپول اسپارتینا ساده است اگر سه اصل را قاطی نکنید: دوز همان قلم نسخهشده با ۶۰ کلیک یا فیزیوجکت تک دوز آماده، تزریق زیرجلدی هفتگی در روز ثابت، و چرخش محل بین شکم، ران و پشت بازو. ۱۰ ثانیه نگهداشتن بعد از صفر، هم دمایی ۱۵ تا ۲۰ دقیقهای، و قانون ۴ روز برای دوز فراموش شده همان جزئیاتی هستند که نتیجه را از «تقریباً درست» به «طبق بروشور» میرسانند. وقتی شک دارید، حدس نزنید؛ با پزشک، داروساز یا مرکز حمایت از بیمار روی جعبه حرف بزنید. برای تهیهی دارو و استعلام موجودی و مشاوره، میتوانید از خرید آنلاین دارو در جوردارو استفاده کنید.
سوالات متداول
آمپول اسپارتینا را چند وقت یک بار باید زد؟
هفتهای یک بار، همیشه در یک روز مشخص. اگر لازم شد روز را عوض کنید، بین دو دوز دستکم ۳ روز (۷۲ ساعت) فاصله بگذارید. کوتاه کردن فاصلهها، خطر تجمع دارو و عوارض گوارشی را بالا میبرد.
بهترین ساعت مصرف اسپارتینا چه موقع است؟
ساعت ثابتی توصیه نشده است. دارو را میتوان هر ساعت از روز، با غذا یا ناشتا زد. مهم این است که روز و ساعت را ثابت نگه دارید و به تزریق تبدیلش کنید.
دوز شروع اسپارتینا چند میلیگرم است؟
۲.۵ میلیگرم هفتگی برای ۴ هفته. این دوز فقط برای عادت کردن بدن است. بعد از آن پزشک معمولاً به ۵ میلیگرم میرود و در صورت نیاز هر ۴ هفته ۲.۵ میلیگرم اضافه میکند.
اسپارتینا را کجا باید تزریق کرد؟
در شکم (دستکم ۵ سانتیمتر از ناف)، ران یا پشت بازو، زیر پوست. هر هفته محل را عوض کنید و روی پوست آسیبدیده یا کبود تزریق نکنید.
چرا باید بعد از تزریق ۱۰ ثانیه صبر کرد؟
در قلم، فشار دادن دکمه تا رسیدن به صفر کافی نیست و ۱۰ ثانیهی بعدی برای تخلیهی کامل دارو لازم است. زود بیرون کشیدن سوزن یعنی بخشی از دوز وارد بدن نمیشود.
میتوانم همهی قلم را یکباره تزریق کنم؟
خیر. هر قلم چهار دوز دارد و برای چهار تزریق هفتگی ساخته شده است. هر بار فقط ۶۰ کلیک (یک دوز) را تزریق کنید.
اسپارتینا پس از فراموشی دوز چطور ادامه پیدا میکند؟
تا ۴ روز بعد از موعد، دارو را بهمحض یادآوری بزنید. بعد از آن، دوز را رد کنید و در روز برنامهریزیشده ادامه دهید. هیچوقت دوز دو برابر نزنید.